Cách tính ngày đầy tháng và thôi nôi cho bé theo âm lịch

Ngày sinh trên giấy chứng sinh là ngày dương lịch, nhưng các lễ cúng mụ, đầy tháng, thôi nôi theo truyền thống được tính theo lịch âm. Một tháng âm dài 29 hoặc 30 ngày, nên “một tháng sau” theo âm lịch hiếm khi trùng với cùng ngày của tháng dương sau.

Vì vậy bước đầu tiên luôn là tra xem ngày bé sinh là ngày mấy, tháng mấy âm lịch. Hãy dùng một cuốn lịch Việt Nam — tờ lịch treo tường, lịch bloc, hay một cuốn lịch vạn niên — thay vì lịch âm của Trung Quốc. Hai lịch tính theo hai múi giờ khác nhau (Việt Nam dùng UTC+7), nên thỉnh thoảng có tháng lệch nhau một ngày.

Nếu bé sinh vào ban đêm, hãy tra đúng ngày ghi trên giấy chứng sinh. Ngày âm lịch đổi lúc nửa đêm, giống ngày dương.

1. 1Tra ngày âm lịch bé sinh. Ví dụ: bé sinh ngày 10 tháng 3 âm lịch.
2. 2Đếm sang cùng ngày ở tháng âm kế tiếp: ngày 10 tháng 4 âm lịch. Đó là ngày bé tròn một tháng theo âm lịch.
3. 3Nếu nhà bạn theo “trai sụt 1, gái sụt 2”: bé trai làm lễ ngày 9 tháng 4, bé gái làm lễ ngày 8 tháng 4 âm lịch.
4. 4Tra ngược ngày đó sang dương lịch trên cùng cuốn lịch để báo cho họ hàng, vì phần lớn mọi người sắp xếp công việc theo lịch dương.

Cách giải thích câu “trai sụt 1, gái sụt 2” mỗi nơi một khác, và có nơi nói ngược lại hoặc dùng “nam trồi, nữ sụt”. Có nhà không lùi ngày nào, có nhà chọn ngày cuối tuần gần nhất cho tiện khách. Không có cách nào là “đúng” duy nhất: hãy hỏi ông bà hai bên xem gia đình mình vẫn làm thế nào.

Thôi nôi đánh dấu bé tròn một tuổi. Phần lớn gia đình tính vào cùng ngày, cùng tháng âm lịch của năm sau: bé sinh ngày 10 tháng 3 âm lịch thì thôi nôi vào ngày 10 tháng 3 âm lịch năm sau.

Một số gia đình cũng áp “trai sụt 1, gái sụt 2” cho thôi nôi, số khác thì không. Lại một lần nữa, hỏi người lớn trong nhà là cách nhanh nhất để khỏi tranh luận sau này.

Vì năm âm lịch có thể có tháng nhuận, ngày thôi nôi tính theo âm lịch có khi rơi khá xa ngày sinh nhật dương lịch đầu tiên của bé — chênh vài tuần là chuyện bình thường, không phải bạn tính sai.

• Bé sinh ngày 30 âm lịch nhưng tháng sau chỉ có 29 ngày: nhiều nhà lấy ngày cuối của tháng đó (ngày 29), rồi mới lùi ngày theo phong tục nếu có.
• Tháng kế tiếp là tháng nhuận: đầy tháng tính theo tháng âm liền sau, kể cả khi đó là tháng nhuận. Ví dụ bé sinh tháng 4, năm đó có tháng 4 nhuận, thì đầy tháng rơi vào tháng 4 nhuận.
• Thôi nôi khi giữa chừng có tháng nhuận: vẫn là cùng ngày, cùng số tháng của năm âm sau, nên khoảng cách dài hơn một năm dương một chút.

Những trường hợp này hiếm, nhưng đúng lúc gặp thì cả nhà dễ tranh luận. Ghi rõ cách tính ra giấy và cho ông bà xem trước là cách đơn giản nhất.

• Ghi cả ngày âm lẫn ngày dương vào lịch điện thoại, đặt nhắc trước vài ngày để kịp đặt mâm cúng, đặt bánh hay mời khách.
• Nhắn ngày dương cho họ hàng, ghi kèm ngày âm trong ngoặc để người lớn tuổi dễ đối chiếu.
• Nếu bé chưa khoẻ hẳn hoặc mẹ còn mệt, lễ có thể làm gọn trong nhà. Phong tục là để mừng, không phải để cả nhà kiệt sức.
• Tháng đầu cũng là lúc bé có lịch tiêm và lịch khám. Kiểm tra để ngày lễ không trùng ngày tiêm, vì sau tiêm bé có thể quấy hơn thường lệ.

Với gia đình Việt Nam (chọn Việt Nam làm quốc gia, dùng lịch tiêm chủng mở rộng, hoặc dùng Baton bằng tiếng Việt — và ai cũng bật hoặc tắt được trong Cài đặt), Baton tự đổi ngày sinh của bé sang âm lịch ngay trên máy, theo lịch Việt Nam, rồi hiện ngày đầy tháng và thôi nôi: ngày nên làm lễ, ngày âm lịch tương ứng, và quy tắc đã áp dụng. Bé trai lùi một ngày, bé gái lùi hai ngày cho đầy tháng; nếu chưa ghi giới tính thì không lùi.

Màn hình Hôm nay nhắc từ năm ngày trước, bạn có thể bật lời nhắc ba ngày trước và sáng hôm đó, và có một tấm thiệp để chia sẻ với họ hàng. Baton ghi rõ đây là phong tục, không phải lời khuyên — nếu nhà bạn tính khác, cứ theo nhà bạn. Tính năng này miễn phí, không cần tài khoản, và Baton sắp có trên App Store.